الأندلسي ، نام برده است . « 1 » ابن أبي اصيبعه ، از قفطى منصفانه‌تر عمل كرده وبيشتر به رعايت امانتدارى پايبندى نشان داده ودر بيشتر مواردى كه به نقل مطلب از قاضى صاعد پرداخته از مأخذ خود نام برده است . با اين وصف ، وى هم در نقل مطالب واخبار مربوط به مغرب افريقا واندلس از ذكر مأخذ خود غفلت ورزيده است . « 2 » ابن العبري نيز در كتاب مختصر الدول بخصوص هنگام بحث از ملّتها واقوامى كه به علوم توجّه كرده‌اند واقوامى كه به علوم توجّه نكرده‌اند وهم در باب فرهنگ ملّتهاى مختلف جهان مطالب زيادى از كتاب التعريف بطبقات الأمم قاضى صاعد نقل كرده است . « 3 » علاوة براينان ، حاجى خليفه ( د : 1067 ق / 1657 م ) نيز در اثر كتابشناسانهء خود : كشف الظنون در أبواب مختلف مخصوصا در باب تحوّلات علم نجوم در عصر مأمون ، خليفهء عبّاسى ونيز نظرهاى طرح شده در زمينه فعّاليتهاى فكرى ملّتهاى گوناگون ، مطالبى آورده كه به نظريه‌هاى قاضى صاعد وحتّى به عبارتهاى وى بسيار نزديك‌اند وجاى هيچ‌گونه شكّى در اينكه وى تحت تأثير آراى قاضى صاعد قرار داشته ، باقي نمىگذارند . « 4 » همچنين طاش كبرىزاده در مفتاح السعادة تأثيرپذيرانه از آن بهره گرفته است . « 5 » بدين‌گونه دريافتيم كه قاضى صاعد بنيانگذار مكتبى ويژه در تاريخ‌نگارى بوده وبخصوص در نگارش تاريخ علوم ونيز در معرّفى وطبقه‌بندى أقوام وملل پيوسته انديشه‌هاى ابتكارى ومباني فكرى ابداعى أو از رواج وانتشارى چشمگير برخوردار گشته وتأثير خود را بر روى مورّخان بعدى حفظ كرده است . برخى در روش از وى متأثّر شده‌اند وبا تبعيت از أو به همان ترتيب اثر وى ، در تاريخ علوم دست به تأليف يازيده‌اند

--> ( 1 ) . نك : قفطى ، 272 ، 282 ؛ نلينو ، 310 ، 332 ، 335 ؛ بلاشر ، همان‌جا . ( 2 ) . نلينو ، همان‌جا . ( 3 ) . بلاشر ، همان‌جا ؛ بوعلوان ، 30 . ( 4 ) . همان‌جا . ( 5 ) . 1 / 218 .